Zasiłek dla bezrobotnych a komornik – czy podlega zajęciu?

Komornik może zająć zasiłek dla bezrobotnych, ale przy zwykłym długu nic z niego nie zabierze. Zasiłek jest niższy niż kwota wolna od potrąceń, która odpowiada minimalnemu wynagrodzeniu netto, więc nie ma nadwyżki do zajęcia. Przy alimentach jest inaczej. Kwota wolna nie obowiązuje, a urząd pracy może przekazać komornikowi do 60% zasiłku.

Zasiłek dla bezrobotnych zajmuje się jak wynagrodzenie za pracę

Komornik może zająć zasiłek dla bezrobotnych, ale tylko na tych samych zasadach co wynagrodzenie za pracę. Art. 833 § 1¹ k.p.c. nakazuje stosować do kuroniówki odpowiednio przepisy o egzekucji z pensji, czyli granice z art. 87 Kodeksu pracy. Reguły, według których liczy się, ile komornik może zabrać z wypłaty, obowiązują więc także w powiatowym urzędzie pracy.

To, że zasiłek można zająć, nie znaczy, że coś zostanie z niego potrącone. Zasady zajęcia zasiłku nie pozwalają bowiem zająć środków z zasiłku dla bezrobotnych przy dłużnikach niealimentacyjnych, gdy jego kwota nie przekracza kwoty wolnej.

Dlaczego przy zwykłym długu komornik nie zabierze z zasiłku nic?

Przy zwykłym długu najpierw liczy się kwota wolna od potrąceń, a dopiero potem limit procentowy. Według wyjaśnień Państwowej Inspekcji Pracy kwotą wolną przy potrąceniach niealimentacyjnych jest minimalne wynagrodzenie za pracę po odliczeniu składek i zaliczki na podatek. Wynika to z art. 87¹ Kodeksu pracy. Limit potrącenia przy takich długach to połowa świadczenia netto.

Która z tych dwóch liczb wygrywa? Urząd potrąca mniejszą z dwóch wartości: połowę zasiłku netto albo nadwyżkę ponad kwotę wolną. Przy obecnej płacy minimalnej kwota wolna wynosi około 3,6 tys. zł netto. Nawet najwyższa stawka zasiłku nie dochodzi do 2 tys. zł netto. Zasiłek to więc mniej więcej połowa kwoty wolnej. Nie zostaje żadna nadwyżka, z której dałoby się coś potrącić.

Błąd powtarzany w internecie bierze się z przyłożenia do kuroniówki niewłaściwej kwoty wolnej. Część tekstów bierze kwotę wolną z zasiłków ZUS, obecnie około 1,4 tys. zł, czyli ponad dwa razy mniej niż kwota z Kodeksu pracy. Przy takim założeniu zasiłek rzędu 1,6 tys. zł netto wyglądałby na częściowo zajmowalny, co przy zwykłym długu jest błędem.

Ta ochrona dotyczy jednak tylko samego zasiłku wypłacanego przez urząd.

Alimenty – jedyny dług, przy którym zasiłek realnie maleje

Przy egzekucji alimentów urząd pracy może przekazać komornikowi do 60% zasiłku, czyli trzy piąte. Przy potrąceniach alimentacyjnych kwota wolna od potrąceń nie obowiązuje, więc limit procentowy działa sam i ochrona opisana wyżej znika. Ten sam wyjątek dotyczy konta: zasady zajęć w banku nie przewidują kwoty wolnej przy zajęciach na zaspokojenie alimentów.

Różne liczby, które można znaleźć w internecie, opisują ten sam limit z dwóch stron. 60% to część, którą może zająć komornik, a 40% to część, która zostaje dłużnikowi. Przy kuroniówce procent liczy się od kwoty netto, czyli tej, którą urząd faktycznie wypłaca.

Przy podstawowym zasiłku z pierwszych 90 dni wyliczenie wygląda tak:

• 1623,35 zł netto – podstawa, od której liczy się limit.
• 974,01 zł – 60% podstawy, które urząd może przekazać komornikowi.
• 649,34 zł – kwota wypłacana dłużnikowi.

Po 90 dniach zasiłek spada do 1274,82 zł netto, a wraz z nim potrącenie: do 764,89 zł, przy 509,93 zł dla dłużnika.

Jak urząd pracy wykonuje zajęcie zasiłku?

Od pisma komornika do wypłaty zajęcie zasiłku przechodzi przez trzy etapy.

1. Zawiadomienie o zajęciu wierzytelności – komornik wysyła je do powiatowego urzędu pracy, a dłużnika informuje o zajęciu i zakazie odbioru zajętej części.
2. Wyliczenie przy każdej wypłacie – urząd ustala kwotę wolną i limit dla danego miesiąca, zanim przeleje pieniądze.
3. Podział kwoty – zajętą część urząd przekazuje komornikowi, a resztę wypłaca dłużnikowi na wskazany rachunek.

Zajęcie formalnie obowiązuje do końca okresu pobierania zasiłku. Po wygaśnięciu prawa do zasiłku zajęcie traci przedmiot, bo urząd nie wypłaca już świadczenia, z którego mógłby potrącać. Postępowanie egzekucyjne toczy się jednak dalej i przenosi się na nowe źródła dochodu, gdy komornik je ustali. Po podjęciu pracy zajęcie może trafić do nowego pracodawcy. Czas, po jakim komornik zajmuje wynagrodzenie, zależy od tego, kiedy komornik dowie się o zatrudnieniu.

Co się dzieje, gdy zasiłek wpłynie na zajęte konto?

Na zajętym rachunku zasiłek traci ochronę, którą miał jako świadczenie, i chroni go już tylko ochrona środków na rachunku. To dwie odrębne ochrony: pierwsza działa u płatnika i zależy od rodzaju świadczenia, druga działa w banku i obejmuje wszystkie wpływy łącznie. Pieniądze bezpieczne w urzędzie pracy mogą więc zostać zajęte na koncie, gdy wpływy przekroczą kwotę wolną od zajęcia.

Bank pilnuje limitu. Środki ze świadczeń wyłączonych z egzekucji w całości zostają poza zajęciem. Wolna od zajęcia pozostaje kwota do 75% minimalnego wynagrodzenia. Zasady zajęcia rachunku bankowego przyznają ją w każdym miesiącu kalendarzowym, w którym obowiązuje zajęcie. Przy obecnej płacy minimalnej to około 3,6 tys. zł miesięcznie dla wszystkich wpływów razem.

Tytuł przelewu z urzędu pracy niczego tu nie zmienia, bo zasiłek dla bezrobotnych nie należy do świadczeń wyłączonych z egzekucji w całości. Nadwyżkę ponad limit bank przekazuje komornikowi, także wtedy, gdy obok zasiłku wpłynęła zapłata za dorywcze zlecenie albo przelew od rodziny. Do tej granicy pieniądze z konta zablokowanego przez komornika da się wypłacić normalnie.

Czy wystarczy napisać komornikowi, że to kuroniówka? Samo zgłoszenie nie odblokowuje środków. Komornik może ograniczyć egzekucję, gdy wykażesz, że przekroczyła ustawowe granice. Do tego potrzebne są dokumenty.

Zasiłek pogrzebowy, pielęgnacyjny, rodzinne – które świadczenia komornik omija?

O ochronie świadczenia decyduje przepis, który go dotyczy, a nie słowo „zasiłek” w nazwie. Czy kuroniówka i zasiłek pielęgnacyjny są więc chronione tak samo? Nie. Art. 833 § 6 k.p.c. wyłącza część świadczeń z egzekucji w całości, a pozostałe można zająć w granicach innych przepisów.

Świadczenia, które najczęściej się myli, należą do różnych grup:

• Świadczenia rodzinne – zasiłek rodzinny i dodatki do niego, wyłączone z egzekucji w całości.
• Zasiłek pielęgnacyjny – świadczenie opiekuńcze z tej samej grupy, również w całości wyłączone z egzekucji.
• Jednorazowy zasiłek pogrzebowy z ZUS – nie ma go w § 6, ale art. 832 k.p.c. pozwala go zająć tylko na pokrycie kosztów pogrzebu.
• Kuroniówka – można ją zająć w granicach jak wynagrodzenie.

Całkowite wyłączenie obowiązuje także na rachunku: zajęcie konta nie obejmuje środków pochodzących ze świadczeń wolnych od zajęcia. Z tego samego powodu zajęcie 800 plus przez komornika nie sięga też środków z przelewu na konto.

Co komornik zajmie przy zwykłym długu, gdy zasiłek jest chroniony?

Gdy zasiłek jest chroniony, egzekucja zwykle przechodzi na inne dochody dłużnika, rachunek bankowy i ruchomości. Dorywcze zarobki komornik zajmuje u tego, kto je wypłaca. Egzekucja z umowy zlecenia zależy od tego, czy zlecenie jest jedynym źródłem utrzymania.

Rachunek wchodzi w grę wtedy, gdy wpływy przekraczają kwotę wolną na rachunku. Komornik może też sięgnąć po nadpłatę z rocznego rozliczenia, bo zwrot podatku można zająć w pełnej wysokości.

Wśród ruchomości art. 829 k.p.c. chroni niezbędne urządzenia domowe, chyba że ich wartość znacznie przekracza przeciętną.

Komornik zajął zasiłek – jak odzyskać pieniądze?

Odzyskiwanie zajętego zasiłku zaczyna się od zebrania dokumentów, a dopiero potem przechodzi do pism. Najpierw ustal, za co komornik zajął konto i czy dług jest alimentacyjny. Przy alimentach potrącenie bywa zgodne z prawem.

Na skargę jest tylko tydzień, więc kolejność działań musi być szybka:

1. Pobierz z powiatowego urzędu pracy zaświadczenie o wysokości zasiłku i datach jego wypłat.
2. Zbierz wyciąg z rachunku za okres zajęcia oraz zawiadomienie o zajęciu z sygnaturą sprawy.
3. Wyślij komornikowi wniosek o zwrot zajętych środków i dołącz kopie obu dokumentów.
4. Złóż skargę na czynność komornika w ciągu tygodnia, nie czekając na odpowiedź na wniosek.

Na czynności komornika, także na zaniechanie czynności, przysługuje skarga do sądu rejonowego. Termin z art. 767⁴ § 1 k.p.c. wynosi tydzień od dokonania czynności albo od zawiadomienia o niej, jeśli nie byłeś przy niej obecny. Jak wynika z postanowienia sądu o skardze, skargę składa się do komornika, który dokonał zaskarżonej czynności. Nie składa się jej bezpośrednio do sądu.

Skarga nie gwarantuje zwrotu, bo sąd ocenia dowody w konkretnej sprawie. Przy większej kwocie albo kilku egzekucjach naraz skorzystaj z punktu nieodpłatnej pomocy prawnej, który działa w każdym powiecie.