Ile wynosi podatek od darowizny? Stawki, grupy i kwoty wolne

Podatek od darowizny płaci obdarowany, a stawki wynoszą od 3% do 20%. Liczy się go wyłącznie od nadwyżki ponad kwotę wolną, która w I grupie to 36 120 zł, w II 27 090 zł, a w III 5 733 zł. Od grupy zależy też, czy w ogóle trzeba cokolwiek płacić. Najbliższa rodzina może skorzystać z pełnego zwolnienia, jeśli zgłosi darowiznę na czas.

Skala podatku od darowizny – od 3 do 20% od nadwyżki ponad kwotę wolną

Podatek od darowizny płaci obdarowany. Liczy się go od nadwyżki ponad kwotę wolną, a nie od całej wartości darowizny. Stawki rosną od 3% do 20%, zależnie od grupy podatkowej i od wielkości tej nadwyżki.

Co podlega opodatkowaniu i kto płaci

Podatkowi od spadków i darowizn podlega nabycie przez osobę fizyczną rzeczy znajdujących się w Polsce, także w drodze darowizny. Podlega mu też nabycie praw majątkowych wykonywanych w Polsce. Zasady określa ustawa z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn. Darowizna w rozumieniu prawa cywilnego to umowa, w której darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem własnego majątku. Przedmiotem mogą być pieniądze, rzeczy (mieszkanie, samochód, działka) albo prawa majątkowe, na przykład wierzytelność czy udziały w spółce.

Obowiązek podatkowy ciąży na obdarowanym, gdy wartość nabyć od tej samej osoby przekroczy kwotę wolną. To on ustala swoją grupę, pilnuje terminów i składa formularz w urzędzie skarbowym. Darczyńca przekazuje majątek i na tym jego rola w rozliczeniu zwykle się kończy.

Osobnym tytułem jest polecenie darczyńcy. Darczyńca może zobowiązać obdarowanego do określonego świadczenia na rzecz osoby trzeciej, na przykład do przekazania części pieniędzy wnukowi. Podatek od tego świadczenia płaci wtedy osoba, na której rzecz polecenie wykonano.

Skala podatkowa w trzech grupach

Skala podatkowa jest progresywna: nadwyżkę ponad kwotę wolną dzieli się na trzy przedziały, a każdy wyższy przedział ma wyższą stawkę. Granice przedziałów są wspólne dla wszystkich grup: 11 833 zł i 23 665 zł nadwyżki. Grupy różnią się stawkami i kwotami stałymi, czyli podatkiem naliczonym już od niższych przedziałów.

Trzy grupy mają trzy zestawy stawek przy tych samych progach.

• I grupa – 3% do 11 833 zł. Potem podatek to 355 zł plus 5% nadwyżki ponad 11 833 zł. Powyżej 23 665 zł podatek to 946,60 zł plus 7% nadwyżki ponad tę kwotę.
• II grupa – 7% do 11 833 zł. Potem podatek to 828,40 zł plus 9% nadwyżki ponad 11 833 zł. Powyżej 23 665 zł podatek to 1 893,30 zł plus 12% nadwyżki ponad tę kwotę.
• III grupa – 12% do 11 833 zł. Potem podatek to 1 420 zł plus 16% nadwyżki ponad 11 833 zł. Powyżej 23 665 zł podatek to 3 313,20 zł plus 20% nadwyżki ponad tę kwotę.

Kwota stała zastępuje przeliczanie niższych przedziałów. W I grupie 355 zł to 3% od 11 833 zł, a 946,60 zł to podatek z dwóch pierwszych przedziałów razem. Stąd 3, 7 i 12% to stawki pierwszego przedziału każdej grupy, a nie stawki obejmujące całą grupę. Każde „do…” i „ponad…” w skali dotyczy przy tym nadwyżki ponad kwotę wolną.

Czy przy dużej darowiźnie cała nadwyżka idzie według najwyższej stawki? Nie. W I grupie 7% obejmuje tylko część nadwyżki powyżej 23 665 zł, a niższe części liczy się po 3 i 5%. Osoba z I grupy z nadwyżką 10 000 zł zapłaci więc 300 zł, bo cała kwota mieści się w pierwszym przedziale.

Do której grupy podatkowej należysz jako obdarowany i jaka jest kwota wolna?

Grupę podatkową wyznacza relacja obdarowanego z darczyńcą. Każda grupa ma własną kwotę wolną, kolejno 36 120 zł, 27 090 zł i 5 733 zł dla grup I, II i III. Przypisanie wynika z zamkniętego katalogu w art. 14 ustawy. O grupie decyduje więc pokrewieństwo lub powinowactwo, a nie to, jak bliska jest relacja w życiu.

Do I grupy należą małżonek, zstępni (dzieci, wnuki, prawnuki), wstępni (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie), pasierb, rodzeństwo, ojczym, macocha, zięć, synowa i teściowie. Rodzice obdarowujący dziecko, babcia przekazująca pieniądze wnuczce i brat pomagający siostrze są więc w tej samej grupie.

Grupa zerowa to węższy krąg wewnątrz I grupy, któremu art. 4a ustawy przyznaje zwolnienie dla najbliższej rodziny. Tworzą go małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha, natomiast zięć, synowa i teściowie zostają poza nim, choć należą do I grupy.

Do II grupy należą przede wszystkim wuj i ciotka (rodzeństwo rodziców), bratanek i siostrzenica (zstępni rodzeństwa), szwagier i szwagierka oraz małżonkowie pasierbów i innych zstępnych. III grupę tworzą wszyscy pozostali: znajomy, sąsiad, kuzyn czy dalszy powinowaty. A partner bez ślubu? Trafia do III grupy, bo w rozumieniu ustawy wspólne pożycie nie jest ani pokrewieństwem, ani powinowactwem.

Kwota wolna nie odnawia się z każdą darowizną. Nabycia od tej samej osoby sumuje się w okresie 5 lat poprzedzających rok ostatniego nabycia i dolicza do nich to ostatnie nabycie. W II grupie 20 000 zł od ciotki i dwa lata później 15 000 zł dają łącznie 35 000 zł. W efekcie nadwyżka ponad 27 090 zł wynosi 7 910 zł. Limit biegnie osobno dla każdego darczyńcy, więc darowizny od matki i od ojca liczy się oddzielnie.

Podatek od spadku mieszkania i od każdego innego spadku liczy się według tych samych grup i tej samej skali.

Ile podatku zapłacisz od darowizny 100, 200, 300 i 400 tys. zł?

Od darowizny 100 000 zł bez zwolnienia zapłacisz 3 762 zł w I grupie, 7 803 zł w II i 17 434 zł w III. Rachunek zawsze wygląda tak samo: od wartości darowizny odejmuje się kwotę wolną, a resztę rozkłada na przedziały skali.

Pełne wyliczenie dla I grupy i kwoty 100 000 zł ma cztery kroki.

1. Odejmij kwotę wolną: 100 000 zł − 36 120 zł = 63 880 zł nadwyżki.
2. Wydziel część ponad próg 23 665 zł: 63 880 zł − 23 665 zł = 40 215 zł.
3. Policz 7% tej części: 2 815,05 zł.
4. Dodaj kwotę stałą 946,60 zł; wynik 3 761,65 zł zaokrągla się do 3 762 zł.

Ta sama skala zastosowana do czterech kwot daje następujące wyniki, kolejno dla grup I, II i III.

• 100 000 zł – 3 762 zł, 7 803 zł, 17 434 zł.
• 200 000 zł – 10 762 zł, 19 803 zł, 37 434 zł.
• 300 000 zł – 17 762 zł, 31 803 zł, 57 434 zł.
• 400 000 zł – 24 762 zł, 43 803 zł, 77 434 zł.

Każde kolejne 100 000 zł podnosi podatek o stałą kwotę, czyli o 7 000, 12 000 i 20 000 zł w grupach I, II i III. Dzieje się tak, bo cała dopłata wpada już w najwyższy przedział skali. Przy takich kwotach o wyniku decyduje głównie stawka najwyższego przedziału, a różnice w kwotach wolnych ważą mniej.

Zestawienie pokazuje wariant bez zwolnienia. Darowizna od rodziców albo od brata kosztuje 0 zł, gdy spełnia warunki zwolnienia opisane niżej. Bez spełnienia tych warunków obowiązuje pierwsza kwota z każdego punktu. Wyniki są orientacyjne. Zakładają jedną darowiznę, brak wcześniejszych nabyć od tej samej osoby i brak innych ulg. Ostateczną kwotę ustala urząd albo notariusz.

Kiedy nie zapłacisz podatku od darowizny?

Podatku od darowizny nie zapłacisz w trzech ogólnych sytuacjach. Pierwsza: darowizna mieści się w kwocie wolnej. Druga: obdarowany należy względem darczyńcy do grupy zerowej i spełniono warunki zwolnienia. Trzecia: darowizna na cel mieszkaniowy nie przekracza limitu. Każda z tych podstaw działa osobno i ma inne wymagania.

Kwota wolna przysługuje każdemu obdarowanemu i nie wymaga żadnego działania. Gdy nabycia od jednej osoby mieszczą się w kwocie wolnej, podatku nie ma i nie składa się żadnego druku. Powyżej kwoty wolnej ta podstawa przestaje działać, a podatek obejmuje nadwyżkę.

Zwolnienie grupy zerowej działa bez limitu kwoty, ale pod dwoma warunkami. Darowiznę trzeba zgłosić na formularzu SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy, a darowiznę pieniężną dodatkowo udokumentować. Brak dokumentu albo termin zgłoszenia, którego nie przywrócono, pozbawia zwolnienia. Dokumentem jest dowód przekazania pieniędzy na rachunek płatniczy obdarowanego albo przekaz pocztowy. Przelew na konto dziecka spełnia ten wymóg najprościej, zwłaszcza z tytułem wskazującym darowiznę i darczyńcę.

Co z gotówką wręczoną do ręki? Powyżej 36 120 zł nie spełnia ona wymogu udokumentowania, więc zwolnienie przepada mimo terminowego zgłoszenia. Inaczej bywa, gdy darczyńca sam wpłaca gotówkę na rachunek obdarowanego. Organy podatkowe zwykle uznają taką wpłatę za przekazanie na rachunek.

Trzecią podstawą jest zwolnienie darowizny na cele mieszkaniowe, przeznaczone dla osoby z I grupy podatkowej. Obejmuje darowiznę o wartości nieprzekraczającej 11 095 zł od jednego darczyńcy, a od kilku łącznie do 22 189 zł w ciągu 5 lat od pierwszej darowizny. Warunkiem jest wydanie pieniędzy w ciągu 12 miesięcy na cel wskazany w ustawie, na przykład zakup mieszkania, budowę domu albo spłatę kredytu mieszkaniowego. W praktyce liczy się głównie dla zięcia, synowej i teściów, bo grupa zerowa ma szersze zwolnienie. Dwie ostatnie podstawy nie działają jednak automatycznie i każdą trzeba umieć wykazać dokumentami.

Jak zgłosić darowiznę i co grozi za brak zgłoszenia?

Najbliższa rodzina zgłasza darowiznę na formularzu SD-Z2. Pozostali obdarowani składają zeznanie SD-3 w ciągu miesiąca. Od tej różnicy zależy, czy sprawa kończy się na zgłoszeniu, czy na decyzji z kwotą do zapłaty.

Termin i formularz SD-Z2

W grupie zerowej droga od otrzymania darowizny do zamknięcia sprawy ma cztery kroki.

1. Sprawdź, czy nabycia od darczyńcy mieszczą się w kwocie wolnej. Jeśli tak, SD-Z2 nie składasz.
2. Ustal dzień powstania obowiązku podatkowego: zawarcie umowy, a przy umowie bez formy notarialnej spełnienie świadczenia, np. wpływ przelewu.
3. Złóż SD-Z2 naczelnikowi urzędu skarbowego najpóźniej 6 miesięcy od tego dnia.
4. Przechowuj potwierdzenie przelewu i kopię zgłoszenia co najmniej do upływu przedawnienia.

Właściwy jest zwykle urząd według miejsca zamieszkania obdarowanego, a przy nieruchomości urząd według miejsca jej położenia. Zgłoszenie darowizny od rodziców można złożyć osobiście, pocztą albo elektronicznie. Umowa zawarta w formie aktu notarialnego zwalnia z tego obowiązku.

Pozostali obdarowani idą inną ścieżką. Po przekroczeniu kwoty wolnej składają zeznanie SD-3 w ciągu miesiąca od powstania obowiązku podatkowego. Urząd wydaje decyzję ustalającą podatek. Zapłata przypada w ciągu 14 dni od doręczenia decyzji. W III grupie, przy najniższej kwocie wolnej, ta ścieżka obejmuje już darowizny powyżej 5 733 zł. Gdy umowę zawarto u notariusza, podatek pobiera notariusz jako płatnik i zeznania się nie składa.

Darowizna a PIT

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych wyłącza ze swojego zakresu przychody podlegające przepisom o podatku od spadków i darowizn (art. 2 ust. 1 pkt 3). Darowizny nie wpisuje się więc do rocznego zeznania PIT, niezależnie od jej wartości. SD-Z2 albo SD-3 trzeba złożyć bez względu na rozliczenie roczne. Inaczej bywa, gdy świadczenie nazwane darowizną wiąże się z pracą lub zleceniem, bo urząd ocenia jego rzeczywisty charakter.

Skutki niezgłoszenia

Utrata zwolnienia grupy zerowej oznacza, że darowizna jest opodatkowana na zasadach ogólnych, czyli według skali dla I grupy, po odjęciu kwoty wolnej.

Surowsza jest stawka 20% z art. 15 ust. 4 ustawy, niezależna od grupy podatkowej. Dotyczy sytuacji, w której podatnik powołuje się na darowiznę dopiero w toku czynności sprawdzających, kontroli lub postępowania podatkowego, a darowizny wcześniej nie zgłoszono i podatku nie zapłacono. Przy takiej nieujawnionej darowiźnie nie działa też zwolnienie dla najbliższej rodziny.

Urząd trafia na darowiznę zwykle pośrednio: przy sprawdzaniu wydatków, które nie mają pokrycia w dochodach wykazanych w PIT, na przykład po zakupie mieszkania. Wzywa wtedy do wyjaśnienia źródła pieniędzy. Jeśli niezgłoszona darowizna zostanie wskazana dopiero na tym etapie, zastosowanie ma stawka 20%. Terminowe zgłoszenie zamyka ten scenariusz. Zgłoszona i udokumentowana darowizna jest dla urzędu wyjaśnionym źródłem pieniędzy.

Jakie zmiany w przepisach o darowiznach warto śledzić?

Stawki i kwoty wolne opisane wyżej obowiązują bez zmian. Najważniejsza nowelizacja, która weszła w życie, dotyczy procedury, a nie wysokości podatku. Ustawa z 21 listopada 2025 r. o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. z 2025 r. poz. 1854) obowiązuje od 7 stycznia 2026 r.

Nowelizacja pozwala przywrócić termin zgłoszenia SD-Z2 na wniosek podatnika, jeśli uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Jeśli urząd zdążył już wydać decyzję, a termin zostanie ostatecznie przywrócony, decyzja jest uchylana, a postępowanie umarzane. Nowelizacja grup podatkowych ani kwot wolnych nie zmieniła.

Zwolnienie dla partnerów w nieformalnych związkach nie weszło w życie. Ustawa o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu miała od 1 stycznia 2027 r. zwolnić z podatku partnerów na zasadach najbliższej rodziny. Zwolnienie miało objąć tych, którzy zawrą taką umowę u notariusza. Senat przyjął ją 25 czerwca 2026 r. Prezydent zawetował ją 17 lipca 2026 r. Partner bez ślubu pozostaje więc w III grupie.

Węższy zakres ma ustawa z 15 maja 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 775), która weszła w życie 16 czerwca 2026 r. Wydłuża ona do końca 2026 r. zwolnienie darowizn na usuwanie skutków powodzi z września 2024 r. To czwarta, szczególna podstawa, obok trzech ogólnych. Dotyczy wyłącznie osób fizycznych i jednego celu, więc ogólnych zasad nie zmienia.

Wysokość podatku od darowizny zależy od grupy, kwoty wolnej i zgłoszenia w terminie. Bieżące kwoty warto potwierdzić w informacjach Ministerstwa Finansów albo w urzędzie skarbowym.